ماه رجبالمرجب، نخستین میقات از فصول سهگانه عبادت و طلیعهای مبارک بر وزش نسیم قدسی در کالبد جانهای مشتاق است. این ماه که در لسان روایات به عنوان ماه بزرگ خداوند (شهر الله الأصم) شناخته میشود، قطعهای از بهشت است که در تقویم زمانی مؤمنان جای گرفته تا غبار غفلت را از آینه دل بزداید و جان را برای ضیافت عظیم الهی در ماه مبارک رمضان مهیا سازد. اهمیت این ماه به قدری است که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله آن را ماه استغفار امت خویش نامیدند و بر بهرهمندی از لحظات نورانی آن تأکید ورزیدند. ماه رجب، فصلی است که در آن رحمت الهی همچون بارانی سیلآسا بر بندگان فرو میریزد و از همین رو آن را «أصب» نامیدهاند؛ چرا که درهای توبه و بازگشت به سوی کمال، بیش از هر زمان دیگری بر روی جویندگان حقیقت گشوده است.
در این بخش از مجله ثاقب با موضوع ادعیه و زیارات، در صدد هستیم تا با نگاهی جامع و مستند، به تبیین کاملترین اعمال ماه رجب بر پایه کتاب مستطاب مفاتیحالجنان بپردازیم. مؤسسه فرهنگی تبلیغی ثاقب که همواره دغدغه احیای سنتهای اصیل اسلامی و ارتقای سطح معرفتی محافل نورانی روضههای خانگی را دارد، بر این باور است که تمسک به ادعیه و زیارات مأثور، بهترین راه برای پیوند میان عقل و عاطفه در مسیر بندگی است.
در این نوشتار، تلاش شده است تا منظومهای کامل از دستورالعملهای عبادی، اعم از غسلهای مستحبی که موجب طهارت باطنی میگردند، ذکرهای گرهگشایی که آرامشبخش قلوب مضطر هستند و نمازهای ویژهای که هر یک دریچهای به سوی ملکوت میگشایند، ارائه شود. آگاهی از این فضائل و اهتمام به انجام آنها، پیش از حضور سخنران و اعزام مبلغ به محافل و جشنهای خانگی، زمینهساز ایجاد آمادگی روحی و خضوع قلبی در میان محبان اهلبیت علیهمالسلام خواهد بود تا بتوانند با بهرهوری حداکثری از سفره احسان حضرت حق، توشهای معنوی برای سیر و سلوک سالانه خود برگیرند.
اعمال مشترکه ماه رجب در مفاتیح الجنان (برای کل ماه)
این اعمال، ارکان اصلی و بنیادین عبادات ماه رجب در کتاب شریف مفاتیحالجنان محسوب میگردند؛ به گونهای که اهتمام به آنها میتواند شاکله اصلی برنامه معنوی یک مؤمن را در این ماه عظیم شکل دهد. اگر پویندگان طریق بندگی درصدد برگزیدن اعمالی ثابت و مستمر برای ایام این ماه باشند، موارد زیر از اولویت و جایگاه ویژهای برخوردار هستند:
الف) روزه
روزهداری در ماه رجب در لسان معصومین علیهمالسلام و متون دینی بسیار توصیه شده و در کتاب مستطاب مفاتیحالجنان به عنوان یکی از برترین طاعات و مجاهدتهای نفسانی ذکر گردیده است. بر اساس روایات صریح، روزهداری در این ماه مسیری نورانی برای کسب خشنودی پروردگار و صیانتی در برابر آتش دوزخ است. اگرچه روزه گرفتن در تمام ایام رجب فضیلتی بیبدیل دارد، اما برای برخی روزها “امتیاز ویژه” و پاداش مضاعفی در نظر گرفته شده است؛ به عنوان نمونه، روزه در روز بیستوهفتم رجب، مصادف با عید مبعث حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، پاداشی معادل سالها عبادت خالصانه دارد. شایان ذکر است برای کسانی که به دلیل عذر شرعی یا ناتوانی جسمی توفیق روزه ندارند، در مفاتیحالجنان ذکر جایگزینی تعلیم داده شده تا هیچ مشتاقی از سفره احسان الهی محروم نماند.
ب) استغفارهای مخصوص ماه رجب
از آنجا که ماه رجب در ملکوت الهی به عنوان «ماه استغفار امت» نامگذاری شده است، در مفاتیحالجنان چندین شیوه و قالب خاص برای طلب مغفرت ذکر گردیده است. این استغفارها شامل اذکار کوتاهی همچون «أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ» و همچنین ذکرهای پرتکرارِ روزانه و شبانه میباشد. غرض از این استغفارهای مکرر، تطهیر باطن و زدودن غبارهای ناشی از تعلقات دنیوی است تا جان مؤمن صیقل یافته و آمادگی کامل برای ورود به ماه شعبان و ضیافت عظیم ماه مبارک رمضان را پیدا کند.
ج) ذکرها و صلوات
مداومت بر ذکر صلوات، بهویژه در روزهای با فضیلت و سرنوشتسازی همچون بیستوهفتم رجب، از اصلیترین برنامههای توصیه شده در این کتاب شریف است. علاوه بر صلوات بر حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، مجموعهای از ذکرهای وارد شده برای این ماه که در قالب بستههای عبادی در مفاتیحالجنان تدوین شده است، بسیار حائز اهمیت میباشد؛ از آن جمله میتوان به قرائت هزار مرتبه ذکر «لا إِلَهَ إِلا اللهُ» یا هزار مرتبه سوره مبارکه توحید در طول ماه اشاره نمود. این اذکار مایه حیات قلب و تقویت حضور قلب در محضر باریتعالی میباشند.
د) دعای مشهور ماه رجب: «یا مَن اَرجوهُ لِکُلِّ خَیر»
این دعای شریف به عنوان شناختهشدهترین دعای ماه رجب در تمامی منابع معتبر و ترجمههای مفاتیحالجنان ثبت شده است. این نیایش که از میراث گرانقدر حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام میباشد، بنده را در موضع نیاز مطلق و حضرت حق را در جایگاه جود و کرم بیانتها ترسیم میکند. به دلیل ایجاز و در عین حال عمق معنایی بسیار بالا، قاطبه مؤمنان این دعا را در برنامه روزانه خود و پس از هر نماز واجب قرائت میکنند تا با تمسک به رحمت رحیمیه الهی، خیر دنیا و آخرت را مسألت نمایند.
هـ) زیارت رجبیه
طبق مندرجات کتاب مفاتیحالجنان، یکی از برترین راههای پیوند با ساحت قدسی ولایت در این ماه، قرائت زیارت رجبیه است. ویژگی منحصربهفرد این زیارت آن است که در ماه رجب، در هر یک از مشاهد مشرفه و برای هر کدام از ائمه اطهار علیهمالسلام که قرائت شود، مأثور و دارای فضیلت است. متن این زیارت که با سلام بر مقامات والای الهی معصومین علیهمالسلام آغاز میگردد، تجدید میثاقی است که مؤمنان در این فصل بندگی با پیشوایان الهی خود به عمل میآورند.
اعمال روز نیمه رجب در مفاتیحالجنان
روز پانزدهم ماه رجب از ایام بسیار مبارک و برجسته این ماه شریف به شمار میرود که در کتاب مستطاب مفاتیحالجنان، اعمال و عبادات ویژهای برای آن مقرر شده است. این روز که با ایامالبیض و ایام اعتکاف پیوند خورده، فرصتی استثنایی برای تقرب و استجابت دعا فراهم میآورد. فهرست اعمال این روز به شرح زیر است:
الف) غسل
انجام غسل در روز نیمه رجب به نیت طهارت باطنی و آمادگی برای انجام سایر عبادات بسیار توصیه شده است. این عمل نمادی از شستوشوی جان از آلودگیهای معنوی و حضور در محضر الهی با جامهای پاک و منزه است.
ب) زیارت حضرت امام حسین علیهالسلام
یکی از برترین اعمال در روز نیمه رجب، زیارت حضرت اباعبداللهالحسین علیهالسلام است. در منابع روایی و کتاب مفاتیحالجنان، این زمان به عنوان یکی از اوقات مخصوص و بسیار با فضیلت برای زیارت آن حضرت نقل شده است؛ به گونهای که زیارت در این روز، پاداشی عظیم و جایگاهی رفیع برای زائر در پیشگاه خداوند متعال به همراه دارد.
ج) نماز جناب سلمان
اقامه نماز حضرت سلمان در این روز نیز مورد تأکید قرار گرفته است. کیفیت این نماز مشابه نمازی است که برای روز اول ماه رجب ذکر شده (ده رکعت به صورت پنج نماز دو رکعتی)، با این تفاوت که بر اساس مندرجات مفاتیحالجنان، در پایان آن جملات و افزودههای مخصوصی قرائت میشود که نشاندهنده تداوم بندگی در طول ماه است.
د) چهار رکعت نماز و دعای پس از سلام
از دیگر اعمال عبادی این روز، اقامه چهار رکعت نماز (دو نماز دو رکعتی) است که در آن سورههای مخصوصی تلاوت میگردد. پس از پایان نماز و اتمام سلام، دعایی طولانی و پرمحتوا در مفاتیحالجنان ذکر شده است که مؤمنان با قرائت آن، نیازها و حوائج خود را با تضرع به درگاه الهی عرضه میدارند. این دعا به دلیل مضامین بلند توحیدی، نقش بسزایی در تعالی روحی نمازگزار ایفا میکند.
هـ) اعمال اُمّ داود
«اعمال اُمّ داود» که از مهمترین اعمال این روز است و برای برآمدن حاجات و برطرف شدن سختیها و دفع ستم ستمکاران بسیار موثّر است.
برنامه خیلی خلاصه (اگر وقتِ انجام “همه چیز” را ندارید)
از آنجا که در متون دینی بر تداوم عمل صالح (هرچند اندک) تأکید شده است، برای آن دسته از مؤمنانی که به دلیل مشغلههای فراوان، فرصت کمتری جهت انجام تمامی اعمال مفصل و مستحب این ماه دارند، برنامهای فشرده و در عین حال جامع پیشنهاد میشود تا از برکات کلی این ماه بهرهمند گردند:
روزانه: استغفار + صلوات + دعای “یا من ارجوه”
توصیه میشود در کنار اشتغالات روزمره، سه عمل کلیدی را از دست ندهید: ذکر استغفار جهت جلاء دادن به روح، صلوات بر حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله برای نزول برکت، و قرائت دعای «یا من ارجوه لکل خیر» در تعقیب نمازها که جامعترین تقاضای خیر از درگاه الهی است.
هفتگی/مناسبتی: روزه پنجشنبهها یا حداقل روزهای مهم
برای بهرهگیری از فضیلت روزهداری، میتوان بر روزهای پنجشنبه یا ایام خاصی مانند بیستوهفتم رجب تمرکز نمود. این کار باعث میشود تا فرد بدون ایجاد خلل در فعالیتهای حرفهای خود، از پاداش صائمین در ماه رجب نیز برخوردار شود.
ویژهها: لیلة الرغائب، شب/روز ۱۵، شب/روز ۲۷
در تقویم عبادی ماه رجب، برخی ایستگاههای زمانی اهمیت راهبردی دارند. تمرکز بر انجام اعمال این سه بازه زمانی (شب آرزوها، ایام نیمه ماه و عید مبعث) میتواند تضمینکننده دریافت فیوضات اصلی این ماه بزرگ باشد.
اگر اهل زیارت هستید: زیارت رجبیه
برای کسانی که مایلند در کمترین زمان، عمیقترین پیوند را با ساحت قدسی ولایت برقرار کنند، زیارت رجبیه کوتاهترین و پرمحتواترین متن برای عرض ارادت به ساحت ائمه اطهار علیهمالسلام در تمامی روزهای این ماه است.
جمعبندی
ماه رجب با تمامی عظمت و اعمال پرفضیلتش، بستری نورانی برای بازگشت به خویشتن و تقرب به ذات اقدس الهی است. همانطور که در این نوشتار بررسی شد، از غسلهای تطهیرکننده تا دعاهای معرفتافزا و روزههای انسانساز، همگی قطعات یک پازل معنوی هستند که هدف نهایی آنها، ایجاد آمادگی در قلب مؤمن برای درک شبهای قدر و ضیافت ماه مبارک رمضان است. انس با مفاتیحالجنان و عمل به این دستورات مأثور، جان انسان را جلا داده و محیط خانواده را به عطر بندگی معطر میسازد.
مؤسسه فرهنگی تبلیغی ثاقب بر این باور است که بهترین فضا برای ترویج این معارف و احیای این سنتهای اصیل، کانون گرم خانواده و محافل روضههای خانگی است. برگزاری یک محفل ساده توسل در خانه، همراه با قرائت دعاهای این ماه و ذکر فضائل اهلبیت علیهمالسلام، میتواند تأثیری شگرف بر تربیت دینی نسل جوان و ایجاد آرامش معنوی در محیط خانه داشته باشد.
در همین راستا، این مجموعه آمادگی دارد تا با اعزام سخنران و مبلغ به محافل شما (اعم از روضههای خانگی و جشنهای مناسبتی ماه رجب)، یاریگر شما در تعظیم شعائر الهی باشد. مشتاقان و بانیان خیر میتوانند با مراجعه به سایت مؤسسه ثاقب، درخواست خود را جهت اعزام سخنران ثبت نموده و از برکات همنشینی با کلام وحی و معارف ائمه اطهار علیهمالسلام در محیط خانواده بهرهمند شوند. امید است که این تلاشهای ناچیز، مورد قبول حضرت ولیعصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف قرار گیرد.
