به مناسبت میلاد حضرت علی اکبر در روز 11 شعبان، اگر بخواهیم در زندگی، خود را به فضائل اخلاقی و سجایای ربانی متصل کنیم باید الگو بگیریم.
چه الگویی بالاتر و والاتر از فرزند اباعبدالله علیهالسلام؟ در این بخش از مجله ثاقب دو نمونه از فضائل حضرت علی اکبر علیهالسلام با قلم دکتر مجتبی خندان تقدیم نگاه شما میشود، باشد از پیروان راستین حضرتش باشیم.
فضایل اخلاقی حضرت علیاکبر علیهالسلام
شبیه ترین فرد به اخلاق نبوی
رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در بالاترین قله های سجای اخلاقی قـرار داشـت. از هـمین رو خداوند متعال می فرماید:
«وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ؛ (قلم:4) و به یقین تو بر بلندای سجایای اخـلاقی عـظیمی قـرار داری».
از جمله افرادی که در برخی از متون دینی به همین صفات تشبیه شده، حـضرت علی اکبر علیهالسلام است که می گویند این فضایل اخلاقی را از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به ارث برده بود. ایشان از لحاظ صورت و سیرت اخـلاقی کـاملاً به رسول خدا صلیاللهعلیهوآله شباهت داشت، به طوری که نقل شده است هر وقت کـسی مـشتاق دیدار رسول خدا صلیاللهعلیهوآله می شد به چهرۀ مـبارک حـضرت علی اکبر علیهالسلام نگاه می کرد. حتی این شباهت اخلاقی حـضرت علی اکبر علیهالسلام به اخلاق رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در میدان جنگ، زمانی که امام حسین علیهالسلام می خواست ایشان را بـه مـیدان بفرستد نمایان شد که فـرمود:
«اللَّهـُمَّ اشْهَدْ عـَلی هـَؤُلاءِ الْقـَوْمِ، فَقَدْ بَرَزَ إِلَیْهِمْ غُلامٌ اشْبَهُ النـَّاسِ خـَلْقاً وَ خُلْقاً وَ مَنْطِقاً بِرَسُولِکَ محمد، کُنَّا إِذَا اشْتَقْنا إِلی نَبِیِّکَ نَظَرْنا إِلی وَجْهِهِ، اللَّهُمَّ امْنَعْهُمْ بـَرَکاتِ الْأَرْضِ، وَ فَرِّقْهُمْ تَفْریقاً، وَ مَزِّقْهُمْ تَمْزیقاً، وَ اجْعَلْهُمْ طـَرائِقَ قِدَداً، وَ لا تُرْضِ الْوُلاةَ عَنْهُمْ أَبـَداً، فـَإِنَّهُمْ دَعَوُونا لِیَنْصُرُونا ثُمَّ عَدَوا عـَلَیْنا یـُقاتِلُونَنا؛
خدایا! بر این گروه ستمگر گواه بـاش کـه اینک جوانی به مبارزه بـا آنـان مـی رود که از نظر صـورت و سـیرت و گفتار، شبیه ترین مردم بـه رسـول تو، حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله است. ما هر زمان که مشتاق دیدار پیامبرت می شدیم، به چـهره او مـی نگریستیم. خدایا! برکات زمین را از آنان دریغ دار و اجـتماع آنـان را پراکنده و مـتلاشی سـاز و آنـان را گروه های مختلف و متفاوتی قـرار ده و والیان آن ها را هیچ گاه از آنان راضی مگردان! که اینان ما را دعوت کردند تا به یـاری مـا برخیزند، ولی اینک ستمکارانه به جنگ بـا مـا بـرخاستند».
بصیرت دینی حضرت علیاکبر علیهالسلام
بصیرت، از بارزترین فضایل اخلاقی و عامل شکوفایی بسیاری از این فضایل است؛ چرا که با بـصیرت، انـسان به درک از حقایقی دست می یابد کـه انـسان بی بصیرت، از این فضایل بی بهره است. بنابراین می توان گفت بصیرت، فضیلتی اخلاقی است که همان درک حقایق است و البته عاملی برای شکوفایی دیگر فضایل به شـمار مـی رود. حضرت علی اکبر علیهالسلام نمونۀ بـارز بـصیرت است که آن هم در راه کربلا، هنگامی که کاروان امام حسین علیهالسلام به منزلگاهی به نام «ثعلبیه» رسید، به وقوع پیوست. در آن جا بود که امام حسین علیهالسلام درحالی که سر بر روی زانو نهاده بود، انـدکی بـه خواب رفت و وقتی بیدار شد، فرمود:
«سَمِعتُ هاتِفاً یَقولُ: أنتُم تُسرِعونَ وَ المَنایا تُسرِعُ بِکُم إلَی الجَنَّةِ؛ شنیدم هاتفی می گوید: شما می شتابید و مرگ، شما را به سوی بـهشت مـی شتاباند».
در این هـنگام، حضرت علی اکبر علیهالسلام سؤالی بسیار تأمل برانگیز پرسید:
«یا أبَه! أفَلَسنا عَلَی الحَقِّ؟ پدر جان! آیا ما بر حـق نیستیم؟»
حضرت علیهالسلام پاسخ داد:
«بَلی یا بُنَیَّ وَ الَّذی إلَیهِ مَرجِعُ العِبادِ…؛ آری پسـرم! بـه آن خـدایی که بازگشت بندگان به سوی اوست»، ما در راه حقّ و عدالت و در اندیشه نجات و آزادی مردم و زنده ساختن حقوق پایمال شده آنان و شـرایط و روابـط آزادمنشانه و خداپسندانه هستیم و برای خدا این رنج ها را به جان می خریم.
حضرت علی اکبر علیهالسلام پرسـید:
«یـا أبـَه! إذَن لا نُبالی بِالمَوتِ؛ در این صورت پس چه باک از مرگ پرافتخار و شهادت در راه خدا؟!»
آن حضرت با ایـن سؤال، بصیرت دینی خویش را آشکار کرد؛ چرا که با پرسش از برحق بودن، هـمۀ حاضران را متوجه برحق بـودن اهـل بیت علیهمالسلام کرد و این نمونه ای از بصیرت دینی آن حضرت علیهالسلامبه شمار می آید.
سخن پایانی
آنچه از مرور فضایل اخلاقی حضرت علیاکبر علیهالسلام به دست میآید، ترسیم چهرهای روشن از جوانی است که هم در اخلاق و سلوک فردی و هم در بصیرت دینی، در اوج کمال قرار داشت. شباهت کمنظیر ایشان به رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در خَلق، خُلق و گفتار، نشان میدهد که علیاکبر علیهالسلام وارث حقیقی اخلاق نبوی و جلوهای زنده از آن مکتب الهی بود؛ تا آنجا که نگاه به چهره او، یاد پیامبر را در دلها زنده میکرد.
در کنار این فضیلت اخلاقی، بصیرت عمیق دینی حضرت علیاکبر علیهالسلام جایگاهی ویژه دارد؛ بصیرتی که او را به درک روشن از حقانیت راه امام حسین علیهالسلام رساند و ترس از مرگ را از دلش زدود. پرسش کوتاه اما ژرف «أفلسنا علی الحق؟» بیانگر ایمانی آگاهانه و انتخابی الهی است که شهادت را نه پایان، بلکه راهی به سوی قرب الهی میبیند. از اینرو، حضرت علیاکبر علیهالسلام الگویی ماندگار برای جوانانی است که میخواهند اخلاق نبوی را با بصیرت حسینی در زندگی خود جمع کنند و در مسیر حق، استوار و آگاه گام بردارند.
